Natassa Karakatsani - Blog

Τα βιτρό στα παράθυρα των ταφικών διαμερισμάτων του κοιμητηρίου Pere Lachaise στο Παρίσι, επιβεβαιώνουν τι είναι αυτό που λατρεύουν στην πραγματικότητα οι Γάλλοι εδώ και αιώνες. Αυτό που επηρεάζει τον τρόπο ζωής, τη διανόηση, την τέχνη, τη γαλλική κουλτούρα γενικότερα. Άλλοτε περίτεχνα κι άλλοτε λιτά, ανάλογα με την ιδιότητα και την οικονομική κατάσταση των ενοίκων, τα μικρά γυάλινα τεχνουργήματα με παραστάσεις θρησκευτικού και φυσιολατρικού περιεχομένου, μαγνητίζουν το βλέμμα καθώς έρχονται σε αντίθεση με τους γκρίζους τοίχους και το σκοτεινό εσωτερικό των κτισμάτων. Ο σκοπός της ύπαρξης τους ωστόσο, δεν είναι απλά διακοσμητικός. Φανερώνει την ύστατη φροντίδα των ζωντανών προς τους εκλιπόντες. Την εξασφάλιση της συντροφιάς του φωτός καθημερινά και όσο ο ήλιος ανατέλλει στον ορίζοντα, χωρίς την ανάγκη κεριών και καντηλιών. Τα βιτρό περνούν το φως από ένα φίλτρο ομορφιάς, θα λέγαμε, και το προσφέρουν κυριολεκτικά στο σκοτεινό ομοίωμα του κάτω κόσμου που μοιάζει το εσωτερικό του κάθε ταφικού μνημείου. Φωτίζουν, καλλωπίζουν και κυρίως συμβολίζουν. Την ομορφιά της ζωής, την αθανασία του πνεύματος, τη δύναμη και τη μεγαλοπρέπεια της φύσης. Προκαλούν συνειρμούς που οδηγούν στην αναγνώριση ενός παγανιστικού τύπου λατρείας του φωτός και φέρνουν στο νου τον Λουδιβίκο ΙΔ, τον αυτοονομαζόμενο Βασιλιά-Ήλιο, τη διακόσμηση των παλατιών με κρυστάλλινους πολυελαίους και καθρέφτες που ανακλούν και διαχέουν το φως, τη φωταγώγηση του Παρισιού πριν από κάθε άλλη πόλη, την καθιέρωση των θαυμαστών παραστάσεων υαλοτεχνίας στις εκκλησίες της Ευρώπης από τους Γάλλους, τη γέννηση του πνευματικού κινήματος του Διαφωτισμού. Περνώντας τα χρόνια, πολλά άλλαξαν όμως οι Γάλλοι παρέμειναν πιστοί στο φως. Οι ζωγράφοι-αλχημιστές του ιμπρεσιονισμού πάλευαν να μετουσιώσουν τις μπογιές σε φως, περιοχές με εξαιρετική ηλιοφάνεια, όπως η Honfleur στη Νορμανδία, έγιναν πόλος έλξης διάσημων καλλιτεχνών του περασμένου αιώνα, η «Πόλη του φωτός» μετατράπηκε σε κέντρο διανόησης. Ακόμη και στις μέρες μας, οι Γάλλοι δίνουν μεγάλη σημασία στο φως με την κυριολεκτική όσο και τη μεταφορική σημασία του, άλλοτε συνειδητά με σκοπό να τιμήσουν την πολιτισμική τους κληρονομιά και άλλοτε ασυναίσθητα ως μια παράδοση που έχει περάσει στην καθημερινότητά τους. Κάθε μεγάλο γεγονός σφραγίζεται με μια έκρηξη φωτός. Τα κονδύλια για τη φωταγώγηση μνημείων και ιστορικών επετείων είναι μεγάλα. Ακόμη και ο τρόπος που φωτίζεται κάθε τι στο σύγχρονο Παρίσι είναι αξιοπρόσεχτος. Το φως, και όχι η ελευθερία, οι τέχνες, τα γράμματα, η υψηλή ραπτική, το φαγητό ή η καλοπέραση είναι το αντικείμενο της λατρείας των Γάλλων. Και είναι καθολικό. Γιατί έχει τη δύναμη να προσηλυτίζει όποιον βρίσκεται στη χώρα χωρίς καλά καλά να το καταλάβει. Αρκεί να περάσει λίγες ημέρες εκεί περπατώντας στους κατάφωτους δρόμους, απολαμβάνοντας γαλλικά εδέσματα και ποτά στα καφέ, τριγυρνώντας σε μουσεία, παλάτια κι εκκλησίες, χαλαρώνοντας στα ηλιόλουστα πάρκα και τις παραλίες, για να μετατραπεί σε πιστό ακόλουθο του φωτός. Όταν πρόκειται μάλιστα για φωτογράφο, τα συμπτώματα της νέας πίστης είναι άμεσα αναγνωρίσιμα. Γιατί πώς να απαντήσει κανείς σε όσα του έχει τόσο έντονα προκαλέσει το φως, αν όχι με φως;

Το 2013, πίστευα ότι η φωτογραφία θα με βοηθούσε να καταλάβω την Πηνελόπη. Ότι συνεχίζοντας να τη φωτογραφίζω, θα κατάφερνα να τη γνωρίσω καλύτερα και να λύσω τις απορίες μου σχετικά με την ομοιότητα των ζωγραφικών πορτρέτων της με εκείνη. Πράγματι, η φωτογραφία επιβεβαίωσε το προαίσθημά μου, αλλά με τελείως διαφορετικό τρόπο. Η Πηνελόπη άρχισε να ασχολείται μαζί της κι αυτό ήταν καταλυτικό. Φωτογραφίζοντας σχεδόν εμμονικά -εκτός από τις αγαπημένες της γάτες- τον εαυτό της, μου έδωσε όχι μόνο τις αποδείξεις που χρειαζόμουν για να επιβεβαιώσω πως όντως τότε τον ζωγράφιζε σε μια εξιδανικευμένη εκδοχή, αλλά και νέες πληροφορίες για την εκδοχή αυτή, που ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρουσα. Η εκ φύσεως νατουραλιστική απεικόνιση των φωτογραφικών αυτοπορτρέτων της, δεν άφηνε πλέον καμία αμφιβολία. Το πρόσωπο που έδειχναν, ανήκε σε ένα πλάσμα γεμάτο αυτοπεποίθηση, δυναμισμό και έντονη την ανάγκη να επικοινωνήσει με τον θεατή. Σε αντίθεση με το συνεσταλμένο κορίτσι που δεν αισθάνεται άνετα ανάμεσα σε κόσμο, το μυστηριώδες αυτό πλάσμα θέλει να το κοιτούν όλοι. Με τον καιρό, συνειδητοποίησα ότι ο χαρακτήρας αυτός είναι κομμάτι του εαυτού της, ένα alter ego της που για κάποιο λόγο βρίσκεται εγκλωβισμένο και δεν μπορεί να βρει διέξοδο παρά μόνο μέσω της τέχνης. Αφού πέρασε από το γράψιμο και το σχέδιο, η Πηνελόπη νομίζω ότι βρήκε τελικά στη φωτογραφία αυτό που έψαχνε. Το κατάλληλο μέσο για να εκφραστεί, αλλά και να βγάλει πτυχές του εαυτού της στο φως. Η θέση της πίσω από την κάμερα της έδωσε μια αίσθηση ασφάλειας. Κατά τη διάρκεια της αυτοφωτογράφησης αισθάνεται ότι υποδύεται ρόλους όπως ένας ηθοποιός. Στα αυτοπορτρέτα της δεν είναι αυτή, αλλά χαρακτήρες που έπλασε ή τουλάχιστον έτσι θέλει να νομίζουμε, όπως για παράδειγμα το κορίτσι-γάτα. Κατά βάθος όμως, πιστεύω ότι απλά μας δοκιμάζει. Και, κυρίως, προβάρει τον ρόλο της πριν την πρεμιέρα, που δεν είναι άλλη από την αποκάλυψη, στη ζωή πλέον, του εαυτού που θαυμάζει και δεν τολμά να φανερώσει. Ωστόσο, καθώς οι «πρόβες» συνεχίζονται, έχω την εντύπωση ότι η Πηνελόπη ανακαλύπτει και κάτι άλλο πιο σημαντικό. Τον τρόπο που η τέχνη θεραπεύει. Kάτι που μέχρι τότε γνώριζε χωρίς να το έχει βιώσει συνειδητά. Η φωτογραφία έγινε ο καθρέφτης πίσω από τον οποίο στέκεται ο εαυτός της και της απλώνει το χέρι. Ένα ταξίδι αυτογνωσίας και συμφιλίωσης βρίσκεται σε εξέλιξη και νιώθω τυχερή που κατάφερα να παρακολουθήσω ένα μικρό του κομμάτι.

Η Πηνελόπη είναι από τους πιο ταλαντούχους νέους καλλιτέχνες που έχω γνωρίσει. Η αυτοαναφορικότητά της είναι αυθεντική και συγκλονιστική. Οι φωτογραφίες της μιλούν για εκείνη με ένα τρόπο που οι δικές μου δεν θα μπορούσαν ποτέ να το κάνουν. Και, είμαι σίγουρη, ότι μας επιφυλάσσει πολλά ακόμα...

This work has to do with how iconic images of refugee crisis, after their recycling through art, are used as narrative devices or motifs. Clothes and life jackets stranded on shores, the sea surface, feet ready to walk endless kilometers, bodies that lie tired or dead, is the imagery delivered in different versions, visual, written, performative. Post-narratives which do not simply transfer the context of the actual events, but they transform it into new ways of meaning. The result is that the migration narrative becomes smoother and it's digestion easier. In several cases, the creators of these new narratives are not only residents of the host countries, but also refugees who in fact impersonate themselves.

Στη Μαρία Τσουβαλά

Παρατηρώ με ενδιαφέρον τη μετεξέλιξη των εικόνων-συμβόλων της προσφυγικής κρίσης, που ανακυκλούμενες μέσω της τέχνης γίνονται αφηγηματικά μοτίβα. Τα ξεβρασμένα στις ακτές ρούχα και σωσίβια, η επιφάνεια της θάλασσας, τα πόδια που περπάτησαν ατέλειωτα χιλιόμετρα, τα σώματα που κείτονται αποκαμωμένα ή νεκρά, σε νέες εκδοχές, εικαστικές, γραπτές, performative. Μετα-αφηγήσεις που δεν μεταφέρουν απλά το περιεχόμενο των πραγματικών γεγονότων, αλλά το μετασχηματίζουν σε μια προσπάθεια να του δώσουν διέξοδο και νόημα. Με τη βοήθειά τους, το μεταναστευτικό αφήγημα εξομαλύνει τις αιχμηρές του γωνίες, ώστε να αφομοιωθεί όσο το δυνατόν πιο ανώδυνα. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι δημιουργοί των νέων αυτών «θεραπευτικών» αφηγήσεων, δεν είναι μόνο ντόπιοι, αλλά και πρόσφυγες που στην ουσία υποδύονται τον εαυτό τους.

Screen (The) Saver

Στη Στέλλα

Στη Μαίρη και όσους ξέρουν να ομορφαίνουν τη ζωή, δίνοντας νόημα στο περιττό

ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ Γ.Ν.Α., παραμονή 2016. Τα χριστουγεννιάτικα δέντρα και τα υπόλοιπα εορταστικά στολίδια του Νοσοκομείου ήταν το μόνο που θέλησα να πάρω μαζί μου φεύγοντας. Το να περνά κανείς μπροστά τους διασχίζοντας τους διαδρόμους των κλινικών, ήταν σαν να κάνει μια μικρή ένεση κουράγιου κάθε φορά. Ίσως γιατί κάτω από δύσκολες συνθήκες, τέτοιου είδους «πολυτέλειες» τρυπώνουν στο υποσυνείδητό μας χωρίς να το καταλάβουμε και ξεκλειδώνουν αναμνήσεις με θεραπευτικές ιδιότητες.

SAY DANCE is a personal study on dance gestures as a communication code combining familiar media, such as photography and writing. But it could be also a game between different languages - the primitive body language, the writιng, the modern language of image - within a common context. Asked by people of different nationalities and age - associated with dance in various ways - to choose a pose in order to depict the word DANCE. During the process, I experienced the multidimensional nature of dance admiring once again the richness of the body language, but also its supremacy as an horizontal language understandable by everyone.

The project SAY DANCE implemented during the International Dance Conference, entitled "Cut & Paste: Dance advocacy in the age of austerity", held in Athens 4-7 June 2015. During that period, academics, scholars and professionals in the field of dance studies, focused on regional and international issues, aiming to highlight the role of dance in the 21st century, as well as the blow that accepted the dance community by the global economic crisis. With more than 300 papers and presentations, workshops, dance classes and performances, participants from around the world came to Athens for four days, discussed, exchanged views, began new collaborations. The SDHS (Society of Dance Histrory Scholars) and CORD (Congress of Research in Dance), in cooperation with the Greek Centre of the International Theatre Institute, under the auspices of the Association of Greek Choreographers, organized a big event, believing in strengthening art of dance as an academic research field and as a professional activity. Its implementation in Greece, enabled the Greek dance community which experiencing an extremely difficult period, have access to an important international conference and benefit from visibility associated with the participation in it. With substantial move of solidarity, the "defense" referred to the title of Conference demonstrated directly, something I think is very important nowadays. All the above, coupled with my interest in dance led me to cover the Conference as a volunteer photographer.

I would like to thank Maria Tsouvala, Assistant Professor of Contemporary Dance at UTH, choreographer, member of the Organizing Committee and good friend, for inspiration and opportunities unwittingly gives me, through which I extend my knowledge on dance. I also thank the President of the Congress, President of SDHS, Dance Professor at Oberlin College, USA and choreographer, Ann Cooper Albright, for her supporting to the project. Finally, I would like to thank very much the people of the area - some of whom are living legends - who agreed willingly to participate in SAY DANCE.

> The webpage of the Conference.

Το SAY DANCE είναι μια προσωπική μελέτη πάνω στην κατανόηση της κινησιολογίας του χορού ως κώδικα επικοινωνίας, με οικεία εργαλεία, όπως η φωτογραφία και η γραφή. Θα μπορούσε όμως να είναι κι ένα παιχνίδι μεταξύ διαφορετικών γλωσσών - της αρχέγονης γλώσσας του σώματος, του γραπτού λόγου, της σύγχρονης γλώσσας της εικόνας – με απλούς κανόνες. Ζητήθηκε από ανθρώπους διαφορετικής εθνικότητας και ηλικίας, που σχετίζονται με τη χορευτική τέχνη ποικιλοτρόπως, να πουν ΧΟΡΟΣ (DANCE) στην κάμερα, επιλέγοντας μια πόζα η οποία να "αρθρώνει" τη συγκεκριμένη λέξη. Η φωτογραφία μετέτρεψε αυτή την «προφορική» επιλογή τους σε εικόνα, που θα μπορούσε να θεωρηθεί ως η διατηρητέα «γραπτή» εκδοχή της. Προσπαθώντας να διαβάσω τις προσωπικές αυτές "γραφές" της λέξης χορός, να βρω το νήμα που τις συνδέει και να επικοινωνήσω μαζί τους, χρησιμοποίησα τη γραφή κυριολεκτικά. Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, βίωσα τη πολυδιάστατη φύση του χορού και θαύμασα για άλλη μια φορά τον πλούτο της γλώσσας του σώματος, αλλά και την υπεροχή της ως οριζόντια γλώσσα, κατανοητή από όλους.

Το project SAY DANCE υλοποιήθηκε κατά τη διάρκεια του Διεθνούς Συνεδρίου Χορού, με τίτλο «Αποκοπή & Επικόλληση: Υπεράσπιση του χορού στην εποχή της λιτότητας», το οποίο πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα, 4-7 Ιουνίου 2015. Κατά τη διάρκειά του, ακαδημαϊκοί, μελετητές και επαγγελματίες στον χώρο των σπουδών χορού, εστίασαν σε τοπικά και διεθνή ζητήματα, με σκοπό να αναδείξουν τον ρόλο του χορού στον 21ο αιώνα, αλλά και το πλήγμα που έχει δεχθεί η χορευτική κοινότητα από την παγκόσμια οικονομική κρίση. Με περισσότερες από 300 εισηγήσεις και παρουσιάσεις, workshops, dance classes και παραστάσεις, συμμετέχοντες από όλο τον κόσμο βρέθηκαν στην Αθήνα για τέσσερις μέρες, συζήτησαν, αντάλλαξαν απόψεις, ξεκίνησαν νέες συνεργασίες. Το SDHS (Society of Dance Histrory Scholars) και το CORD (Congress of Research in Dance), σε συνεργασία με το Ελληνικό Κέντρο του Διεθνούς Ινστιτούτου Θεάτρου, υπό την αιγίδα του Σωματείου των Ελλήνων Χορογράφων, συνδιοργάνωσαν το μεγάλο αυτό γεγονός, πιστεύοντας στην ενίσχυση της τέχνης του χορού ως ακαδημαϊκό πεδίο έρευνας, αλλά και ως επαγγελματική δραστηριότητα. Η υλοποίησή του στην Ελλάδα, έδωσε τη δυνατότητα στην Ελληνική χορευτική κοινότητα, που βιώνει μια εξαιρετικά δύσκολη περίοδο, να έχει πρόσβαση σε ένα σημαντικό διεθνές συνέδριο και να ωφεληθεί από την αναγνωρισιμότητα που συνεπάγεται η συμμετοχή της σε αυτό. Με την ουσιαστική αυτή κίνηση αλληλεγγύης, η «υπεράσπιση» που αναφέρεται στον τίτλο του Συνεδρίου έγινε πράξη με άμεσο τρόπο, κάτι εξαιρετικά σημαντικό στις μέρες μας. Όλα τα παραπάνω, σε συνδυασμό με το ενδιαφέρον μου για το χορό, με οδήγησαν στο να καλύψω φωτογραφικά το Συνέδριο ως εθελόντρια.

Ευχαριστώ τη Μαρία Τσουβαλά, Επίκουρο Καθηγήτρια Σύγχρονου Χορού στο Π.Θ., χορογράφο, μέλος της Οργανωτικής Επιτροπής του Συνεδρίου και καλή φίλη, για την έμπνευση και τις ευκαιρίες που άθελά της μου δίνει, τροφοδοτώντας την έρευνα μου για τον χορό και επεκτείνοντας τις γνώσεις μου. Ευχαριστώ, επίσης, την Πρόεδρο του Συνεδρίου, Πρόεδρο του SDHS, Καθηγήτρια Χορού στο Κολλέγιο Oberlin των Η.Π.Α και χορογράφο, Ann Cooper Albright, για τη στήριξη του project, καθώς και τους ανθρώπους του χώρου - ορισμένοι από τους οποίους είναι ζωντανοί θρύλοι – που δέχτηκαν με προθυμία να συμμετάσχουν στο SAY DANCE.

> Η ιστοσελίδα του Συνεδρίου.

The last glacial period ended 10,000 years ago. Baltic Sea was created then, because of melting ice. In that area, the oldest of Europe, known as Ancient Europe, the earth bark's tectonic activity was poor for a very long time and let erosion sculpt the land turning it to a valley.

Various species of conifers, who lived in these territories 30 to 100 million years ago, no longer exist. However, their resin, buried in the soil, under conditions of massive pressure and heat, was converted to amber. The ancient Greeks, long before Thales of Miletus studied this fossilized resin naming it Electro, believed that amber was created from the tears of Heliades, daughters of the Sun, grieving over the death of their brother Faethon. But even in the mythologies of different cultures, amber has to do with the tears of a god or a mortal.

If you possibly happen to walk on Baltic's sandy shores, as I did in Lithuania, let your eyes "read" the stories written all over the sand. You might feel like me. Being in a meeting of present with the inconceivably distant past, as your shoes will leave their mark on the fine powder of crushed rock and grains of amber. And if this meeting seems not so exciting for you, use your bare hands to dig a little deeper, and maybe you find a bigger piece of amber, with an insect or animal's hair inside. An animal which walked in the same place with you, long before mankind's appearance.

Λένε πως η τελευταία περίοδος παγετώνων έληξε 10.000 χρόνια πριν. Η Βαλτική δημιουργήθηκε τότε, με το λιώσιμο των πάγων. Στην περιοχή εκείνη, την παλαιότερη της Ευρώπης, γνωστή ως Αρχαιοευρώπη, ο φλοιός δεν παρουσίασε ιδιαίτερη τεκτονική δραστηριότητα για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα και η διάβρωση μετέτρεψε τη γη σε πεδιάδα. Τα κωνοφόρα που έζησαν στα εδάφη της πριν 30 έως και 100 εκατομμύρια χρόνια δεν υπάρχουν πια. Το ρετσίνι όμως από τις πληγές τους, θαμμένο στο χώμα, με τη βοήθεια της πίεσης και της θερμότητας, μετατράπηκε σε κεχριμπάρι. Οι αρχαίοι Έλληνες, πολύ πριν ο Θαλής ο Μιλήσιος μελετήσει αυτή την απολιθωμένη ρητίνη και την ονομάσει Ήλεκτρο, πίστευαν ότι το κεχριμπάρι δημιουργήθηκε από τα δάκρυα των Ηλιάδων, θυγατέρων του Ήλιου που θρηνούσαν για το θάνατο του αδελφού τους Φαέθωνα. Αλλά και στις μυθολογίες πολλών ακόμη λαών, το κεχριμπάρι έχει να κάνει με τα δάκρυα κάποιου θεού ή θνητού κι ας μην είναι τίποτε άλλο από τα δάκρυα των ίδιων των δέντρων. Αν τύχει και περπατήσετε ποτέ, λοιπόν, στις αμμώδεις ακτές της Βαλτικής, όπως έκανα για παράδειγμα εγώ στη Λιθουανία, αφήστε το βλέμμα σας να κυλιστεί την άμμο και «διαβάστε» αυτά που σας αφηγείται. Ίσως νιώσετε σαν κι εμένα. Παρόντες σε μια συνάντηση του τώρα με το ασύλληπτα μακρινό χθες, καθώς τα παπούτσια σας θα αφήνουν τα ίχνη τους πάνω στη λεπτή σκόνη των θρυμματισμένων πετρωμάτων και τους κόκκους του κεχριμπαριού. Κι αν δεν σας φαίνεται η συνάντηση με την άμμο ή τα «δάκρυα» κάποιων αρχαίων δέντρων τόσο συναρπαστική, μπορείτε να σκάψετε με το χέρι σας λίγο βαθύτερα, μέχρι να βρείτε κάποιο μεγαλύτερο κομμάτι κεχριμπαριού και να δείτε στο εσωτερικό του ένα έντομο ή την τρίχα κάποιου ζώου, που βρέθηκε στο ίδιο μέρος με εσάς, όταν το ανθρώπινο είδος δεν είχε κάνει ακόμη την εμφάνισή του.

Ο Alexander Todorov, ερευνητής του Princeton University, δημοσίευσε το 2004 μελέτη στην οποία αναλυόταν το πώς τα συμπεράσματα που βγάζουμε από την εικόνα του προσώπου υποψηφίων πολιτικών μπορούν να βοηθήσουν στην πρόβλεψη των εκλογικών αποτελεσμάτων. Σε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της δημοσίευσης του, ζητήθηκε από εθελοντές να κοιτάξουν για ένα μόνο δευτερόλεπτο φωτογραφίες δύο υποψηφίων γερουσιαστών των Η.Π.Α. που δεν γνώριζαν και, στη συνέχεια, να απαντήσουν στην ερώτηση ποιος από τους δύο πίστευαν ότι θα κέρδιζε την εκλογική αναμέτρηση. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η πλειοψηφία των ερωτηθέντων έκανε σωστή πρόβλεψη, όχι μόνο ως προς τον νικητή των εκλογών, αλλά και ως προς το ποσοστό των ψήφων που έλαβε. Η έρευνα προχώρησε περισσότερο, αποδεικνύοντας με επιτυχία ότι το ίδιο συμβαίνει όταν έχουμε να κρίνουμε επιμέρους προσόντα των εικονιζόμενων προσώπων, όπως την ανταγωνιστικότητα, την ευφυΐα, την ηγετικότητα, αλλά και την ειλικρίνεια, την αξιοπιστία, το «χάρισμα» και τη δημοτικότητα τους. Αντίθετα με ότι ήταν ευρέως διαδεδομένο μέχρι τότε - πως η σωστή κρίση και η επιλογή ενός υποψηφίου πολιτικού απαιτεί χρόνο, συγκέντρωση πληροφοριών και αξιολόγησή τους με ορθολογικό τρόπο – τελικά, η διαδικασία εξαρτάται από την αντανακλαστική σχεδόν ανταπόκριση σε ένα σύντομο οπτικό ερέθισμα. Με λίγα λόγια, το πρόσωπο ενός ανθρώπου είναι η κύρια πηγή από την οποία αντλούμε πληροφορίες για τον ίδιο και καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την άποψη που θα διαμορφώσουμε για το άτομό του. Ακόμη και αν μελλοντικά μάθουμε περισσότερα για αυτόν, η πρώτη εντύπωση που σχηματίσαμε δεν κλονίζεται εύκολα. Πρόκειται για μια ενστικτώδη λειτουργία που ανέπτυξε ο άνθρωπος στις πρωτόγονες κοινωνίες και έχει να κάνει με την καλύτερη επιλογή συντρόφου ή αρχηγού ομάδας. Μηχανισμοί όπως ο παραπάνω, πυροδοτούνται από την ανάγκη για επιβίωση και διαιώνιση του είδους και, για το λόγο αυτό, δεν γίνονται αντιληπτοί συνειδητά.

Αυτή η ανατρεπτική ανακάλυψη του Todorov και των συνεργατών του βρίσκεται πίσω από το χτίσιμο της εικόνας πολιτικών προσώπων από image makers και εξηγεί τη σημασία που έχουν τα φωτογραφικά κυρίως πορτρέτα τους, τα οποία διακινούνται μαζικά. Τα χαρακτηριστικά και η έκφραση του απεικονιζόμενου πρόσωπου μπορούν να προκαλέσουν πολύ συγκεκριμένες αντιδράσεις στους θεατές/ψηφοφόρους, μέσα σε ελάχιστο χρόνο. Οι περισσότεροι υποψήφιοι πολιτικοί σήμερα, «δουλεύουν» συστηματικά την εικόνα τους. Αυτό, κατά κανόνα, έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της επιρροής τους και συχνά την πολυπόθητη επιτυχία. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις ανθρώπων που δεν χρειάζεται να κάνουν τίποτα περισσότερο από το να συνειδητοποιήσουν τη δύναμη που έχει η εικόνα τους εκ φύσεως. Πρόκειται για χαρισματικά άτομα που έχουν τη δυνατότητα να εξελιχθούν σε χαρισματικούς ηγέτες. Στις εξαιρετικές περιπτώσεις μάλιστα, που η εικόνα τους ταυτίζεται με τα πιστεύω και τις πράξεις τους και αυτά αντιπροσωπεύουν μια μεγάλη ομάδα πολιτών, μετατρέπεται σε σύμβολο.

Από τις παραμονές των πρόσφατων εκλογών, η εικόνα του Αλέξη Τσίπρα βρίσκεται διεθνώς στο προσκήνιο. Στις εφημερίδες, στην τηλεόραση, αλλά και στο διαδίκτυο, πλήθος πορτρέτων και snapshots από τις δημόσιες εμφανίσεις του, συνοδεύουν χαρακτηρισμούς όπως «Το νέο πρόσωπο της Ευρώπης», «Ο Έλληνας Τσε Γκεβάρα», «Το Φαινόμενο Τσίπρας» και πολλούς άλλους. Το πρόσωπο του Αλέξη Τσίπρα έχει όσα χρειάζεται για να κερδίσει τους ανταγωνιστές του, στο πλαίσιο της έρευνας του Todorov. Διευκόλυνε τον σχεδιασμό της προεκλογικής καμπάνιας του ΣΥΡΙΖΑ ή, καλύτερα, τον ενέπνευσε. Ένα πρόσωπο νεανικό, χαμογελαστό που αποπνέει αποφασιστικότητα, σιγουριά και δύναμη μπορεί να αναδείξει συνθήματα που μιλούν για ανανέωση, επίτευξη δύσκολων στόχων, ελπίδα για το μέλλον. Το σημαντικότερο όμως, είναι πως η εικόνα αυτή ήταν έτοιμη από καιρό. Αρκεί να ανατρέξουμε σε φωτογραφίες από τα νεανικά του χρόνια για να το διαπιστώσουμε. Η φυσικότητα στο ύφος, η αμεσότητα στο βλέμμα, υπήρχαν από τότε και συνέβαλαν στην καλλιέργεια του επικοινωνιακού του ταλέντου. Κι επειδή τα πιστεύω του, οι πράξεις και η συμπεριφορά του ταυτίζονται με την εικόνα του, ο ιστορικά νεότερος Έλληνας πρωθυπουργός κέρδισε την πρώτη μάχη. Την εμπιστοσύνη του λαού στις κρισιμότερες ίσως εκλογές της μεταπολίτευσης. Και, φυσικά, το πρώτο στοίχημα. Να μεταδώσει αισιοδοξία και πίστη. Tα μάτια είναι στραμμένα στο πρόσωπο του Αλέξη Τσίπρα, αλλά και στο μελλοντικό έργο του, που όλοι ευελπιστούν να ακολουθήσει την εικόνα του.

Ανάμεσα σε δράκους (βίντεο).

Η Πηνελόπη είναι φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Ζει εννιά μήνες το χρόνο στο Βόλο, με την Αλάσκα και το Ρούντυ, τα δύο γατιά της. Όταν τελειώνει τις υποχρεώσεις της, φροντίζει αδέσποτα ζώα. Της αρέσει να πηγαίνει βόλτες στο πάρκο και την παραλία, να διαβάζει λογοτεχνία, να γράφει, να μαθαίνει ξένες γλώσσες, να ακούει μουσική, να ζωγραφίζει. Προτιμά την ησυχία και τις επιλεγμένες φίλες από τις μεγάλες παρέες και το clubbing. Διαχειρίζεται με σύνεση τη δυναμικότητά της, δείχνει να ξέρει τι θέλει και τι αξίζει πραγματικά γι’ αυτή. Οι κινήσεις της είναι ήρεμες και στο πρόσωπό της υπάρχει σχεδόν μόνιμα ένα «τζοκόντειο» χαμόγελο. Ωστόσο, η εξωτερική ηρεμία μοιάζει να κρύβει έναν ανήσυχο εσωτερικό κόσμο, που την ωθεί να εκφράζει τις σκέψεις και τα συναισθήματα που την κατακλύζουν πάνω στο χαρτί. Η Πηνελόπη είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει κάποιος για να εξηγήσει το ρητό «Τα φαινόμενα απατούν», αλλά είναι ακόμη πολύ νέα για να το καταλάβει. Αν δεν είχα δει τα σχέδιά της, στο πλαίσιο μιας μελέτης για την απεικόνιση της μορφής*, δεν θα είχα ξεκινήσει να τη φωτογραφίζω. Παρατηρώντας όμως τα πορτρέτα των φανταστικών μοντέλων της, πριν ακόμη ανταλλάξουμε λέξη, ανακάλυψα κάτι που με συνεπήρε. Αν και η ίδια τα σχεδιάζει με οδηγό τη φαντασία της, επηρεασμένη κυρίως από τα γιαπωνέζικα anime και άλλα κόμικς, ένα έμπειρο και προσεκτικό μάτι μπορεί να διακρίνει το ένα και μοναδικό πρόσωπο, από το οποίο είναι εμπνευσμένα. Τον εαυτό της, στην εξιδανικευμένη του εκδοχή.
Οι ζωγραφιές της Πηνελόπης, πέρα από αυτά που δείχνουν, διηγούνται ιστορίες, οι οποίες δεν μπορώ να ανακαλύψω αυτή τη στιγμή από πού προέρχονται. Αφήνομαι λοιπόν στη φωτογραφία – και τη σχέση που αυτή με βοήθησε να αναπτύξω μαζί της - να με οδηγήσει σιγά σιγά εκεί. Σε έναν τόπο για τον οποίο, διαισθητικά και μόνο, γνωρίζω ελάχιστα κι ένα από αυτά είναι το χρώμα του. Κόκκινο, όπως το εσωτερικό του δωματίου της. Κι ας λέει η ίδια ότι αυτό προέκυψε από σύμπτωση, αφού το κόκκινο δεν είναι ούτε καν το αγαπημένο της χρώμα.

penelope

*Πρόκειται για μία μελέτη, η οποία ξεκίνησε κατά τη διάρκεια μαθημάτων ζωγραφικής και κατασκευής κούκλας του Αν. Καθηγητή του Π.Θ. Απόστολου Μαγουλιώτη και έχει ως αντικείμενο την ασυναίσθητη προβολή της εικόνας των φοιτητών-δημιουργών στα έργα τους (κούκλες, ζωγραφικά πορτρέτα κ.λπ.).