Σελιλόιντ: Πλαστικό εύφλεκτο υλικό από νιτροκυτταρίνη, που χρησιμοποιείται για την κατασκευή κινηματογραφικού και φωτογραφικού φιλμ.

Προς μεγάλη μου έκπληξη, την Πέμπτη 5 Ιανουαρίου 2017 η Kodak ανακοίνωσε την επανέναρξη παραγωγής του θρυλικού Ektachrome, τόσο για φωτογραφικές όσο και για κινηματογραφικές παραγωγές.

Ναι, ο ψηφιακός κόσμος έχει κερδίσει εδώ και καιρό το παιχνίδι των εντυπώσεων. Η μάχη Digital vs Film ίσως δεν έχει πια κανένα νόημα να θεωρείται μάχη. Όμως η κυριαρχία του ψηφιακού μέσου δεν σημαίνει ότι κατάφερε να ενσωματώσει τα ιδιαίτερα αισθητικά χαρακτηριστικά του σελιλόιντ -κάτι που βρίσκεται ακόμα σε συζήτηση- αλλά ότι προσέφερε μια τεχνική ευελιξία καθώς και πολύ καλή πλέον ποιότητα εικόνας που μπορεί οποιοσδήποτε να αποκτήσει ακόμα και από φθηνές κάμερες ευρείας χρήσης. Έτσι, το ψηφιακό μέσο κέρδισε τις εντυπώσεις του κοινού, εκτοπίζοντας το πάλαι ποτέ κραταιό φιλμ.

Αισθητικά και οντολογικά όμως οι κρυφές σκέψεις παραμένουν αφού το ψηφιακό μέσο δεν έχει ακόμα απαντήσει σε όλες τις ερωτήσεις. Απλά, μας θάμπωσε με την λαμπερή του επιφάνεια, την ευκολία αλλά και την ευελιξία του.

Τον τελευταίο μήνα του 2016 έκανα ένα μικρό πείραμα, λίγο τεχνικό, λίγο θεωρητικό, αλλά σίγουρα πολύ ενδιαφέρον. Αφού ξέθαψα μια ντουζίνα από παλιές φωτογραφικές κάμερες μιας χρήσης, κινεζικής προέλευσης παρακαλώ, αποφάσισα να τσεκάρω κάτι που ήδη γνώριζα από το παρελθόν. Η ημερομηνία λήξης επάνω στα κουτιά έγραφε: Develop before 09/2006. Τα 400αρια φιλμς στο εσωτερικό αυτών των μηχανών είχαν ολοκληρώσει τον κύκλο ζωής τους πριν από μια δεκαετία.

sel00

Η σύμπτωση μου γαργαλούσε το μυαλό. Κάτι που σύμφωνα με τον κατασκευαστή του πέθανε τον Σεπτέμβρη του 2006, βρισκόταν στα χέρια μου τον Δεκέμβρη του 2016. Βάλθηκα λοιπόν χριστουγεννιάτικα να αποδείξω αυτό που -όπως προείπα- γνώριζα ήδη, ότι δηλαδή τα φιλμς είναι κατά μια έννοια ζωντανοί οργανισμοί, ότι η ύλη τους, το σελιλόιντ, εμπεριέχει ένα ιδιότυπο DNA. Η ανακάλυψη αυτών των μηχανών μιας χρήσης συνέπεσε με το γεγονός ότι βρισκόμουν στην τελική φάση του πρώτου μου βιβλίου, του Milky Way, οι λήψεις του οποίου έγιναν αποκλειστικά σε φιλμ. Είχα μάλιστα χρησιμοποιήσει και ληγμένα φιλμς για να πετύχω το αισθητικό αποτέλεσμα που ήθελα στο βιβλίο. Όπως αντιλαμβάνεστε λοιπόν, η συγκίνηση ήταν μεγάλη.

Πειραματίστηκα αρκετές ημέρες φωτογραφίζοντας με τις πλαστικές αυτές κάμερες εδώ κι εκεί, αγνοώντας για την έκβαση του αποτελέσματος. Κάθε φορά που πατούσα το κουμπί της μηχανής όμως, είχα την αίσθηση ότι έκανα ηλεκτροσόκ στο κορμί των "νεκρών" αυτών φιλμς. Σα να χρησιμοποιούσα έναν απινειδωτή με την κρυφή ελπίδα ότι η νιτροκυτταρίνη και οι κρύσταλλοι αργύρου πάνω της μπορούσαν να αναστηθούν.

Το αποτέλεσμα απλά επιβεβαίωσε αυτό που σκεφτόμουν. Τα περισσότερα καρέ ήταν απλώς κενά, άδεια, παρόλο που όλα τα φιλμς εκτέθηκαν με φλας και εμφανίστηκαν υπερ το δέον, αφού ζήτησα από το εργαστήριο να τα πουσάρει. Είχα κάνει ότι μπορούσα, η συνείδησή μου ήταν καθαρή. Όμως, κάποια διάσπαρτα καρέ, ένα εδώ και ένα εκεί, χωρίς κάποιον προφανή τουλάχιστον λόγο, αποκάλυψαν μερικές αχνές εικόνες. Ήταν σαν άτακτοι παλμοί ενός οργανισμού που προσπαθούσε να ζήσει. Αυτές οι ασθενικές εικόνες, πάλευαν να διατηρηθούν επάνω στην επιφάνεια του αρνητικού κι εγώ σαν καλός μαιευτήρας τα έβαλα γρήγορα στη θερμοκοιτίδα του ψηφιακού μου σκάνερ, ώστε να τις βοηθήσω να επιβιώσουν.

Είχα την τύχη να ανήκω στη γενιά των φωτογράφων που πέρασαν από το φιλμ στο ψηφιακό μέσο στην κατάλληλη ηλικία, χωρίς το φόβο ή τη δυσπιστία που πιθανώς βίωσαν οι μεγαλύτεροι σε ηλικία φωτογράφοι. Παρόλο που πολλές φορές διάβασα για τη σύγκρουση του νεαρού τότε ψηφιακού μέσου με το κλασικό φιλμ, ποτέ μου δεν αναρωτήθηκα τι είναι προτιμότερο. Έτσι, αποφάσισα από την αρχή να τα χρησιμοποιώ και τα δύο συνδυαστικά, και μέχρι σήμερα η επιλογή μου αυτή δεν με έχει προδώσει. Όμως, παρόλο που εκτιμώ τις ευκολίες της ψηφιακής εποχής, συνεχίζω να γοητεύομαι από τη ζωή που το σελιλόιντ κρύβει μέσα του. Ζωή, όχι απλά νούμερα. Και γοητεύομαι ακόμα περισσότερο όταν ένας κατασκευαστής όπως η Kodak, αποφασίζει να επαναφέρει κάτι τόσο όμορφο, τόσο συναρπαστικό.

sel01

sel02

sel03