Πρόσφατα γύρισα από μία ακόμη βόλτα στην Κωνσταντινούπολη. Ευχαριστημένη που μπόρεσα να τη ζήσω λίγο περισσότερο από τις προηγούμενες φορές και έτοιμη να σχεδιάσω το επόμενο ταξίδι της επιστροφής. Φωτογραφίες; Κάμποσες, κυρίως για μένα, αφού εδώ και μερικά χρόνια κατάλαβα ότι το ταξίδι είναι για να το ζεις και όχι για να ψάχνεις τις φωτογραφίες των ονείρων σου. Aν θέλεις να κάνεις θέμα για έναν τόπο, τότε πρέπει να πας εκεί επί τούτου και να μείνεις αρκετά, για να τον γνωρίσεις σε βάθος, να τον απομυθοποιήσεις, να τον οικειοποιηθείς και να δείξεις τη δική σου εκδοχή του, αυτό που είναι πραγματικά για σένα. Αλλιώς, το καλύτερο που μπορείς, είναι να απολαύσεις την εμπειρία του ταξιδιού παρέα με τη μηχανή σου-αφού δεν μπορείς να κάνεις αλλιώς, κρατώντας φωτογραφικές σημειώσεις, χαλαρά και χωρίς να σκέφτεσαι θέμα, κάδρο ή σύνθεση ούτε να σε στοιχειώνουν οι φοβερές εικόνες διάσημων φωτογράφων.

Περπάτησα, λοιπόν, πολύ, απόλαυσα την πολίτικη φιλοξενία, έφαγα στο δρόμο, έζησα τον παλμό της νύχτας, έγινα ένα με το πολύχρωμο πλήθος των τουριστομυρμηγκιών που δεν μειώνεται ποτέ, «χαζοπάτησα» αναμνηστικά και μη, μαγεμένη από τα χίλια πρόσωπα της -για πολλούς- ωραιότερης πόλης του κόσμου, κέρδισα μερικά πορτρέτα κάποιων που γοητεύτηκαν από τον φακό, δοκίμασα την τούρκικη προφορά. Και όλα αυτά, συναντώντας διαρκώς το πιο πολυφωτογραφημένο πρόσωπο της Τουρκίας, μια εικόνα που καταναλώνεται, αλλά και εξάγεται περισσότερο από κάθε άλλη στη γείτονα χώρα, το απόλυτα διαχρονικό τουρκικό σύμβολο, που δεν είναι άλλο από τη μορφή του Μουσταφά Κεμάλ . Ο χαρακτηριζόμενος «πατέρας των Τούρκων» στην ανατολική πλευρά του Αιγαίου, «σφαγέας» στη δυτική δική μας. Με παρακολουθούσε, τον παρακολουθούσα. Και αυτό το έκανα εντελώς αποστασιοποιημένα, όπως συμβαίνει πάντα από τότε που κρατώ μηχανή. Βγαίνοντας έξω από τις καταστάσεις, σαν εξωγήινος παρατηρητής.

Ο Κεμάλ σε πανό στην αγορά και στο εξωτερικό κτηρίων, ο Κεμάλ σε σημαίες, ο Κεμάλ σε καρτ-ποστάλ και είδη δώρων, ο Κεμάλ σε κορνίζες στους τοίχους καταστημάτων, ξενοδοχείων και σπιτιών. Μια εικόνα φτιαγμένη με τα πρότυπα του image making της εποχής της, έτσι ώστε να υποστηρίζει το όνομα του εικονιζόμενου. Κεμάλ, που στα τουρκικά σημαίνει «τελειότητα». Όνομα, υιοθετημένο από τον σπουδαστή Μουσταφά, ύστερα από προτροπή δασκάλου του στη στρατιωτική σχολή Θεσσαλονίκης, λόγω των εξαιρετικών επιδόσεών του στα μαθηματικά. Μια καίρια επιλογή, η πρώτη ανάμεσα σε μια σειρά που ακολούθησε, οι οποίες ολοκλήρωσαν αυτό που ενσαρκώνεται σε κάθε πορτρέτο του από το όμορφο σκληρό πρόσωπο με τα γκριζογάλανα μάτια, το περήφανο ύφος , το αξεπέραστο στυλ, το σίγουρο βλέμμα που ατενίζει το μέλλον λες και ξέρει ότι το έχει κατακτήσει.

Εβδομήντα έξι χρόνια από τον θάνατό του, ο Μουσταφά Κεμάλ συνεχίζει να εμπνέει «κινήματα» ή φαινόμενα που χαρακτηρίζονται Κεμαλικά, ακόμη κι αν κανένα από αυτά δεν μοιάζει με το προηγούμενο. Ανάλογα με τις καταστάσεις και τις εποχές, άλλοτε ο εθνικισμός του, άλλοτε η σκληρότητα και ο αυταρχισμός του και σήμερα ο φιλελευθερισμός του και το όραμά του για μία σύγχρονη, ευρωπαϊκού τύπου Τουρκία, απελευθερωμένη από τη θρησκευτική καταπίεση, υιοθετούνται από όσους εναντιώνονται σε καθεστωτικές επιλογές, με τελευταίες αυτές του Ταγίπ Ερντογάν, που δείχνει να οραματίζεται την αναβίωση της οθωμανικής αυτοκρατορίας, την οποία ο Κεμάλ πάσχισε να γκρεμίσει για να δημιουργηθεί το τουρκικό κράτος.

Πιθανόν, χωρίς τον Μουσταφά Κεμάλ, όχι μόνο η Τουρκία, αλλά και η περιοχή μας γενικότερα να ήταν τελείως διαφορετική. Για άλλους καλύτερη, για άλλους χειρότερη. Ακόμη κι αν πίσω από τον μύθο του πανίσχυρου, χαρισματικού άνδρα κρυβόταν ένας μυστηριώδης άνθρωπος γεμάτος πάθη και μυστικά, με την ύπαρξη και τη δράση του επηρέασε την ιστορία του 20ου αιώνα. Και τα άπειρα πορτρέτα του, εκτός από τη φωτογένειά του, οφείλουν την ύπαρξή τους σε αυτό ακριβώς. Στον μύθο που, μεταλλασσόμενος, αναπαράγεται μέσω της εικόνας και χρησιμοποιείται διαχρονικά. Ακόμη και ως εμπορικό προϊόν προς εκμετάλλευση.

kemal01