imgKaterina Kalogeraki is a photographer, whose work spans three decades. Her main focus of work is people and her personal work is based around them. She lives in London and works as a freelance photographer with a wide range of clients, including local authorities, private companies, magazines, and not for profit organisations both in the UK and abroad. She teaches photography, curates exhibitions and edits publications.

Born in Greece, she studied photography in Athens and mainly in London. She holds a Bachelors of Arts (BA) and a Masters of Arts (MA) in Photography from the University of Westminster and a Postgraduate Diploma in Media Studies from Goldsmiths College, University of London. Her work has been exhibited in many solo and group exhibitions throughout Europe. Her photos are in private collections in Athens, Berlin, Bern, New York, London, Paris and Chania in Crete, Greece.

What is not mentioned in a brief CV like this, is that, apart from having a good reputation, Katerina is a warm, sincere, open person with social sensibilities. She wins you over immediately. Once you get to know her, you realise her work reflects her values and beliefs. It is no coincidence she has worked for so many years with people of different ages, nationalities and class. Another visible element in her photos is the ease and comfort of the people she photographs respond to her lens. The following interview is a first acquaintance with her and should enable us to gain a deeper understanding of her work.

- When did your interest in photography start and how did you decide to work with photography, not only on a personal but also on a professional level?

I was still in secondary school when I took a series of portraits of a friend at school. The photos were taken with a Zenit camera my brother had brought back from a trip in Hungary. My friend’s brother in law, Stefanos Paschos, a known Greek photographer, who had just returned from living/working in Paris back then, said to her: “She has a very good eye, tell her if she wants she can come and learn photography in my studio” (he had just opened it in Kolonaki in the centre of Athens).

I went for a time after school and helped in the studio and in the darkroom, but fashion photography wasn’t for me. I decided to study photography in the only school that existed in Athens back then - the school, called Chliveros, can’t remember the whole name, was somewhere in Exarchia. I attended it 2 or 3 times a week and learned darkroom work. At that same time, I came across an ad in a newspaper asking for somebody to work in the darkroom. That was for the largest press agency back then: "Anagnostopoulos Bros'. They hired me as a darkroom technician in September 1980.

One day there was no photographer in the office and they needed someone to take photos of a demo that was taking place in the centre of Athens. They sent me with a Minolta and the pictures I took were very much liked. Slowly they started sending me out to take more pictures. There were no women press photographers back then. People liked to see a young woman taking photographs and they liked my work. They rang the office and asked for me. I photographed many famous people: from Thatcher’s visit @ the British Council to Karamanlis, (the president of Greece at the time) at the Presidential Palace, Melina Mercouri at the Ministry of Culture, the election campaign of Andreas Papandreou with Philip Gonzalez the Spanish prime minister at the time, in Thessaloniki in 1981, and many others, ministers, CEO’s etc.

I made a reputation in the field for the two years I worked there. But the more I photographed the more apprehensive I became about photography. I felt I had no life experience and there was more to the medium than what met the eye. I wanted to study photography. The final straw came when I was sent to Gate 7, when over 20 football fans were killed being crashed by the gate of the largest football stadium in Athens at the time. They wanted me to photograph the relatives when they were identifying the bodies. I remember I went back to the office, a wreck, not having taken a single photo. I felt I couldn’t photograph people’s tragedy and make a profit out of it. This event, as well as a few other, finally made me decide to go on to study photography in London. At the time in Greece there were no photography studies at a higher level.

- Did London and your studies influence the way you dealt with photography up to then?

Moving to London was a special chapter for me, as my finances were nonexistent. I had to work in order to study. Survival was tough and determined my photographic options, since I had no time to take pictures. I worked from morning to night, while studying part time. My English was also poor studying for a degree. Most of my free time I was studying and trying to consolidate academic English, to deepen my photographic understanding through books and the teachings at college. Studying, immersing myself in books was what I was really lacking. In the two years I worked as a press photographer I took thousands of photographs. I was missing the academic aspect, the critical analysis of photography.

- What were the influences that determined you as a photographer?

At the Polytechnic of Central London, where I first studied, Victor Burgin and Mitra Tabrizian were teaching. In the UK back then, Burgin was known as one of the most influential photography theorists, probably the best known name in the 1980’s. Burgin, a political photographer of the left combined photography and text and his influence on us students was immense. The college line was to approach photography from a theoretical and critical angle. Photography as a document, photo essays and a series of photographic practices such as a semantic analysis determined us all who studied during those years. Other influences were known photographers such as Dorothea Lange, August Sander, Walker Evans etc.

- “My Father’s Land” made you known in Greece and abroad. Taking into account you didn’t grow up in Crete, did you feel that a part of it you discovered it through your photos? Did it become something of your own? Something you wanted to talk about or was it something you wanted to discover by studying it and taking photographs of it?

When I started “My Father’s Land” in December 1988 I had already been away from Greece for six years. At that time as I was in my 20s, six years felt a very long time. “My Father’s Land” was my personal voyage, going back to my roots. I tried to understand my place of origin, the values I was brought up with, my upbringing. I wanted to understand the place I very much loved but at the same time as a woman it felt oppressive. I wanted to go deeper into that closed, cut off community I experienced every time I visited it with my parents. I was looking at my own identity with a critical eye and by using text and photographs and spending a lot of time, months staying with aunties and uncles and the rest of the villagers I tried to make sense of it all. I chose deliberately a traditional way of representing the people as it felt in tune with their surroundings and their every day life. Using text as I often did, I added their voice and mine placing questions regarding their cultural expectations of me at the time.

- In your projects the self reference is obvious. Starting with “The Father’s Land” and the more recent “Building Cultures” you deal with meanings such as ‘homeland’ ‘migration’, searching for an identity, topics that obviously occupy a person’s mind who lives and works away from their motherland. How liberating is it for you to discuss these issues through your work?

I am not always good with words. It often feels hard for me to express myself in a spoken language. My photographs have always been my way of expressing myself. The voice of my emotions, the voice of my life’s difficulties. Difficulties that all of us who live away from what once was home, more or less go through. When you live away from your country of origin you are often perceived by those who remained behind as the lucky one. Through my work I try to give another dimension to this notion of ‘luck’ that often follows those of us that left. Homeland, departure, migration, identity take on another dimension when you live away and I hope my photographs up to a point help to show this other side. For me a feeling of liberation comes by giving voice to what I often cannot bring out to the surface, often unpleasant and uncomfortable feelings. It’s a kind of liberation which is unattainable at times.

- The emphasis on your projects is always people and are lengthy. Apart from taking photographs, research and contact with those you photograph seems to be very important to you. What are the reasons you’ve chosen to work in this way?

Again this has to do with personal experiences but also with my trying to give voice to those who live in the margins and are forgotten by the majority. On a personal level I wanted to give something back to the elderly people in the country I live. As I couldn’t offer as much to my parents as I would have liked to because I didn’t live in Greece - in a indirect kind of way I offered it to others and it didn’t matter they weren’t my parents. It might sound odd but this kind of direct way of giving something back to people has been very liberating for me. It helped me process the sadness I felt from being absent in my parents’ everyday life. Apart form this I feel deep emotions for elderly people. People who once upon a time were just like us and today they are marginalised and forgotten like unwanted items. I see it as unfair and my photographs are an attempt of balancing this out.

- While you lived in Greece but also later when you moved to London your worked with all kinds of photography, press, newspapers, advertising etc. Is it easy for somebody to combine work with personal expression? Is it better if you keep your personal and professional work separate from each other or does it actually work better if each side influences and feeds the other?

It’s difficult to combine work that pays with my personal desire for lengthy projects and research. I will say very difficult. In the past I often felt I chose the wrong medium to express myself. Everyday survival is difficult when finances are limited. As I grow older I have become a bit wiser and have learned to live within my limitations even though not much has really changed. Often when my students ask me whether they should choose a a photographic career I bite my lips in order not to put them off because of my own views and life circumstances. It’s an unequal battle to try to balance everything but with time one gains from the various practices that help us to manoeuvre and go further. They help us to move forward and offer angles you never noticed previously.

- As you live outside of Greece you keep a distance from it. How would you rate Greek photography nowadays?

I think photography in Greece is on a very good path. There are excellent photographers with really very good work. If our country had a better presence on the world map, Greek photographers would have been much better known than they are at present. Despite that very often we see and hear about Greek photographers who live in Greece or abroad. Their career path is looking bright.

- In the last few years in Greece there is great interest by young people regarding photography. What advice would you give them from your experiences as a photographer? What would you tell them on an artistic level as somebody who teaches photography?

My first advice is to persevere. However difficult it is don’t give up if photography is what you want to follow. The second piece of advice is to combine various photographic practices: teaching, some commercial work. In my case in the last few years I do PR photography (lectures, conferences) and other work such as exhibitions and books. If photography is your only means of survival don’t offer your work for nothing to those who normally can pay you. “We’ll publish your name” doesn’t pay your bills. Don’t give your work to commercial publications for nothing unless you ‘earn’ in some other way if money is not the option. For 2 photos I was offered four days in a luxury hotel in Spetses. To take 300 photographs and get offered 3 days of holidays is not proper payment, is exploitation. Don’t sell your work cheap, you are worth much more than you believe. If sometimes work you do is not what you like doing, see it as a way of continuing all the rest of your work that is important for you.

- Are you working on a new project right now?

I am working on a “Four generations” social documentary project. Unfortunately not quite in the way I originally set out to work on it. When I first started it I didn’t know how difficult it was going to be finding families with 4 generations. As I travel to photograph the families I don’t have the time I would have liked to have had with the various families. Often I photograph very quickly as the people I photograph have travelled a long way in order to be photographed and don’t have the time to talk to me. This work is exactly the opposite of all my previous work. I still haven’t decided how am I going to manage the style of this particular work which has the feeling of candid photography. I am overriding my photographic principles mentioned earlier. I hesitate in this, new for me, practice. It poses for me new questions regarding my relationships with those I photograph and how I am going to continue to photograph which for me are unorthodox practices.



imgH Κατερίνα Καλογεράκη είναι φωτογράφος, με πορεία τριών δεκαετιών πάνω σε projects με θέμα τον άνθρωπο. Με έδρα το Λονδίνο, εργάζεται ως ανεξάρτητη φωτογράφος, αναλαμβάνοντας εργασίες από ένα ευρύ φάσμα πελατών, όπως ιδιωτικές εταιρείες, περιοδικά, τοπικές αρχές και μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς του Ηνωμένου Βασιλείου και του εξωτερικού.

Παράλληλα, δουλεύει προσωπικά της projects, διδάσκει φωτογραφία και επιμελείται εκθέσεις και εκδόσεις. Γεννημένη στην Ελλάδα, σπούδασε φωτογραφία στην Αθήνα και στο Λονδίνο, όπου απέκτησε BA και MA στη Φωτογραφία από το Πανεπιστήμιο του Westminster και PGD στα Πολυμέσα από το Goldsmiths College, University of London. Η δουλειά της έχει εκτεθεί σε πολλές ατομικές και ομαδικές εκθέσεις σε όλη την Ευρώπη. Φωτογραφίες της βρίσκονται σε ιδιωτικές συλλογές στη Νέα Υόρκη, το Βερολίνο, τη Βέρνη, το Παρίσι, το Λονδίνο, την Αθήνα και τα Χανιά.

Εκείνο που δεν αναγράφεται, φυσικά, σε ένα σύντομο βιογραφικό όπως το παραπάνω, είναι πως, εκτός από καταξιωμένη Ελληνίδα φωτογράφος, η Κατερίνα Καλογεράκη είναι ένας απλός και ζεστός άνθρωπος με κοινωνικές ευαισθησίες, που σε κερδίζει αμέσως. Γνωρίζοντάς την, εύκολα γίνεται κατανοητό ότι το προσωπικό της έργο αντανακλά τις πεποιθήσεις της και τις αξίες που υπηρετεί. Δεν είναι τυχαίο ότι δουλεύει τόσα χρόνια με ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών, εθνικοτήτων και τάξεων ούτε ότι είναι εμφανής στις φωτογραφίες της η άνεση με την οποία όλοι αυτοί οι άνθρωποι ανταποκρίνονται στον φακό της. Η παρακάτω συζήτηση θα μπορούσε να θεωρηθεί ως μια πρώτη γνωριμία μαζί της που ίσως βοηθήσει να εμβαθύνουμε στο έργο της.

- Πότε ξεκίνησε το ενδιαφέρον σας για τη φωτογραφία και πώς αποφασίσατε να ασχοληθείτε με το αντικείμενο, όχι μόνο σε προσωπικό αλλά και σε επαγγελματικό επίπεδο;

Ήμουν ακόμα στο γυμνάσιο όταν έκανα μια σειρά από πορτραίτα σε μία συμμαθήτρια μου με μια Zενίτ που είχε φέρει ο αδελφός μου από την Ουγγαρία. Ο γαμπρός της (Στέφανος Πάσχος), που μόλις είχε επιστρέψει από το Παρίσι, της είπε: Έχει πολύ καλό μάτι, πες της, αν θέλει, να έρθει να δουλέψει στο στούντιο (μόλις το είχε ανοίξει στο Κολωνάκι).

Πήγαινα για ένα διάστημα μετά το σχολείο και βοηθούσα στο στούντιο και λίγο στον σκοτεινό θάλαμο, αλλά δεν με τραβούσε η φωτογραφία μόδας. Αποφάσισα να σπουδάσω φωτογραφία στη μοναδική σχολή που υπήρχε τότε - λεγόταν Χλιβερός, δεν θυμάμαι ολόκληρο το όνομα - και ήταν κάπου στα Εξάρχεια. Πήγαινα 2 ή 3 φορές τη βδομάδα και μάθαινα σκοτεινό θάλαμο. Ταυτόχρονα, βρήκα τυχαία μια αγγελία στην εφημερίδα για το μεγαλύτερο Πρακτορείο Τύπου τότε: «Αφοί Αναγνωστόπουλοι». Ζητούσαν άτομο για τον σκοτεινό θάλαμο. Με προσέλαβαν τον Σεπτέμβρη του 1980.

Μια μέρα, δεν υπήρχε φωτογράφος στο γραφείο και ήθελαν κάποιον να βγάλει μια πορεία που γινόταν στο κέντρο της Αθήνας. Έστειλαν εμένα με μια Μινόλτα και οι φωτογραφίες που έβγαλα άρεσαν. Σιγά σιγά με έστελναν όλο και πιο συχνά να φωτογραφίζω. Τότε δεν υπήρχαν γυναίκες φωτορεπόρτερ. Άρεσε στον κόσμο να βλέπει μια πολύ νέα κοπέλα να φωτογραφίζει και άρεσαν και οι φωτογραφίες μου. Έπαιρναν τηλέφωνο στο γραφείο και ζητούσαν εμένα. Φωτογράφισα διάφορες προσωπικότητες: από τη Θάτσερ στο Βρετανικό Συμβούλιο, μέχρι τον Καραμανλή στο Προεδρικό μέγαρο, τη Μερκούρη στο Υπουργείο Πολιτισμού και την προεκλογική εκστρατεία του Ανδρέα Παπανδρέου στη Θεσσαλονίκη το 1981 με τον Φίλιππο Γκονζάλες, καθώς και άλλους πολλούς, υπουργούς κλπ.

Έφτιαξα ένα καλό όνομα στο χώρο του φωτορεπορτάζ για τα δύο χρόνια που έμεινα εκεί. Όμως, όσο περισσότερο φωτογράφιζα τόσο πιο ανήσυχη γινόμουν με τη φωτογραφία. Ένοιωθα πως ουσιαστικά είχα ελάχιστες γνώσεις, ήθελα να σπουδάσω φωτογραφία. Το ποτήρι ξεχείλισε όταν με έστειλαν στη Θύρα 7, τότε που είχαν σκοτωθεί οι φίλαθλοι. Ήθελαν να φωτογραφίσω τους συγγενείς όταν αναγνώριζαν τα πτώματα. Επέστρεψα θυμάμαι στο γραφείο, ένα ράκος, χωρίς να έχω βγάλει καμιά φωτογραφία. Ένοιωσα πως δεν μπορούσα να φωτογραφίσω τον θρήνο των ανθρώπων για να βγάλω χρήματα από τη δυστυχία τους. Αυτό το γεγονός, όπως και κάποια άλλα, με έκαναν τελικά να αποφασίσω να φύγω για να σπουδάσω φωτογραφία στο Λονδίνο, επειδή ακόμα τότε στην Ελλάδα δεν υπήρχαν σπουδές σε ανώτερο επίπεδο.

- Η μετάβασή σας στο Λονδίνο και οι σπουδές σας επηρέασαν τον τρόπο που αντιμετωπίζατε τη φωτογραφία μέχρι τότε;

Η μετάβαση στο Λονδίνο ήταν μια ιδιαίτερη ιστορία, γιατί τα οικονομικά μου ήταν ανύπαρκτα. Έπρεπε να δουλεύω και να σπουδάζω. Η επιβίωση ήταν δύσκολη και καθόρισε και τις φωτογραφικές μου επιλογές, αφού είχα ελάχιστο χρόνο να φωτογραφίζω. Δούλευα απ’ το πρωί ως το βράδυ, σπουδάζοντας ταυτόχρονα part time. Επίσης, τα αγγλικά μου ήταν χάλια για σπουδές πανεπιστημιακού επιπέδου. Τον περισσότερο ελεύθερο χρόνο μου τον πέρναγα διαβάζοντας, προσπαθώντας να εμπεδώσω τα ακαδημαϊκά αγγλικά, να εμβαθύνω στις φωτογραφικές μου σπουδές μέσα από τα βιβλία και τη διδαχή τους στο πανεπιστήμιο. Η σπουδή και η μελέτη ήταν αυτό που πραγματικά μου έλειπε τότε, γιατί στα δύο χρόνια που δούλευα ως φωτορεπόρτερ στην Ελλάδα, κατά κάποιο τρόπο, είχα χορτάσει να βγάζω φωτογραφίες. Κριτική ανάλυση και θεωρία της φωτογραφίας και οτιδήποτε είχε να κάνει με την κριτική καθοδήγηση ήταν εκείνο που επιθυμούσα περισσότερο απ’ όλα.

- Ποιες είναι οι επιρροές που θεωρείτε ότι σας καθόρισαν;

Στο Polytechnic of Central London, που έκανα τις πρώτες μου φωτογραφικές σπουδές, δίδασκε ο Victor Burgin και η Μitra Tabrizian. Τότε, ειδικά στην Αγγλία, ο Burgin ήταν γνωστός ως ένας από τα μεγαλύτερα θεωρητικά ονόματα, ίσως το μεγαλύτερο στη φωτογραφία της δεκαετίας του 1980. Ο Burgin, εννοιολογικός και θεωρητικός καλλιτέχνης, συνδύαζε φωτογραφία και κείμενο και η επιρροή του στους φοιτητές ήταν μεγάλη. Όμως και η υπόλοιπη γραμμή της σχολής ήταν η προσέγγιση της φωτογραφίας από μια θεωρητική και κριτική γραμμή. Αυτή η γραμμή συμπεριελάμβανε τη φωτογραφία ντοκουμέντο/φωτογραφία δοκίμιο και μια σειρά από φωτογραφικές πρακτικές, όπως αυτή της σημειολογικής ανάλυσης της φωτογραφίας, που καθόρισε όλους εμάς που σπουδάσαμε εκείνα τα χρόνια. Η φωτογραφία που περνούσε μηνύματα μέσα από κείμενα/λέξεις ήταν το must όλων των εργασιών μας. Άλλες επιρροές ήταν φωτογράφοι, ονόματα κλασικά, όπως η Dorothea Lange, ο Αugust Sander, ο Walker Evans, ο Robert Frank, ο Lee Friedlander, ο Garry Winogrand, η Dianne Arbus, ο Joseph Koudelka, η Cindy Sherman.

- «Η Γη του πατέρα μου» σας έκανε γνωστή ως φωτογράφο εντός και εκτός συνόρων. Όταν ξεκινήσατε αυτό το project, με δεδομένο ότι δεν μεγαλώσατε στην Κρήτη, νιώθατε πως το κομμάτι της που αποκαλύπτεται στις φωτογραφίες σας αποτελεί κάτι δικό σας για το οποίο θέλατε να μιλήσετε ή κάτι που θέλατε να ανακαλύψετε μελετώντας το και φωτογραφίζοντας το;

Όταν ξεκίνησα τη «Γη του Πατέρα μου», τον Δεκέμβρη του 1988, ήδη έλειπα από την Ελλάδα 6 χρόνια. Τότε, σε σχέση με την ηλικία μου, ένοιωθα πως ήταν μεγάλο το διάστημα της απουσίας μου. Η «Γη του Πατέρα μου» ήταν προσωπική αναζήτηση και επιστροφή στις ρίζες μου, η προσπάθεια μου να καταλάβω τον τόπο καταγωγής μου, το μεγάλωμα μου, τις αξίες με τις οποίες ανατράφηκα. Να καταλάβω τον τόπο που τόσο αγαπούσα, αλλά και που συνάμα ένοιωθα πως ως γυναίκα με καταπίεζε, με έπνιγε. Να μπω βαθύτερα στο τι γινόταν με όλο εκείνο το τόσο κλειστό περιβάλλον, που εγώ το ζούσα κάθε φορά που επισκεπτόμουν με τους γονείς μου τη μικρή κλειστή κοινωνία της Κρητικής ενδοχώρας. Ήταν η δική μου κριτική ματιά της ταυτότητάς μου μέσα από κείμενο και φωτογραφίες και πολύ χρόνο, μήνες μέσα στα χρόνια που πέρασα με τις θείες, τους θείους και τους άλλους χωριανούς. Επιλέγοντας συνειδητά την παραδοσιακή απεικόνιση που ταίριαζε με το γύρω μου περιβάλλον, παρουσίασα τους ανθρώπους στην καθημερινή τους ζωή. Μέσα από τα κείμενα που συχνά χρησιμοποιούσα, πρόσθεσα τη φωνή τους στη δική μου θέτοντας ερωτηματικά για τις προσδοκίες και τους πολιτισμικούς κανόνες της συγκεκριμένης εποχής.

- Στις δουλειές σας είναι φανερή η αυτοαναφορικότητα. Ξεκινώντας από το ««Η Γη του πατέρα μου» μέχρι το πρόσφατο «Γεφυρώνοντας πολιτισμούς», πραγματεύεστε θέματα που έχουν να κάνουν με έννοιες όπως η πατρίδα, η μετανάστευση, η αναζήτηση της ταυτότητας, θέματα που προφανώς απασχολούν κάθε άνθρωπο που ζει και εργάζεται μακριά από τον γενέθλιο τόπο. Πόσο λυτρωτικό είναι για εσάς να μιλάτε για όλα αυτά μέσα από τη δουλειά σας;

Δεν είμαι καλή στον προφορικό λόγο όταν έχω να εκφράσω βαθύτερα συναισθήματα. Νοιώθω ανασφάλεια να εκφραστώ προφορικά, σαν να μην βρίσκω τις λέξεις. Οι φωτογραφίες μου ήταν και παραμένουν για μένα ο τρόπος έκφρασης μου. Η φωνή στα συναισθήματα μου, στις δυσκολίες της ζωής μου, σε αυτά που όλοι μας, ειδικά εμείς που ζούμε μακριά από την γενέθλια γη, λίγο πολύ βιώνουμε. Πολύ συχνά εμείς που ζούμε μακριά, φαντάζουμε στα μάτια όσων έμειναν πίσω ως ‘τυχεροί. Μέσα από την δουλειά μου, προσπαθώ να δώσω μια άλλη διάσταση σε αυτήν την έννοια της ‘τύχης’ που συχνά ακολουθεί όλους εμάς που φύγαμε. Έννοιες όπως η πατρίδα, η ‘φυγή’, η μετανάστευση, η ταυτότητα, αποκτούν μια άλλη διάσταση όταν είσαι μακριά και οι φωτογραφίες μου ελπίζω πως ως ένα σημείο βοηθάνε στο να φανεί αυτή η άλλη πλευρά. Η λύτρωση για μένα έρχεται δίνοντας φωνή σε αυτά που συχνά δεν μπορώ να εξωτερικεύσω, αυτά που συχνά μοιάζουν άπιαστες και στενάχωρες έννοιες. Είναι μια λύτρωση που δεν την καταφέρνω πάντα...

- Τα project σας είναι κατά κανόνα ανθρωποκεντρικά και μακροχρόνια. Εκτός από τη φωτογράφηση, η έρευνα και η επαφή με τους φωτογραφιζόμενους φαίνεται ότι είναι ιδιαίτερα σημαντική για εσάς. Ποιοι είναι οι λόγοι που σας έκαναν να επιλέξετε αυτόν τον τρόπο εργασίας;

Είναι βασικό για μένα να γνωρίζω τους ανθρώπους που φωτογραφίζω, δεν μου φτάνουν μόνο οι φωτογραφίες. Νοιώθω μια αμηχανία με τη δύναμη που έχω πίσω από μια μηχανή. Η φωτογραφική μηχανή, το ‘όπλο’ που κρατώ στα χέρια μου, με κάνει να αισθάνομαι πολύ άβολα. Με το να τους γνωρίζω και να συμπεριλαμβάνω τα λόγια τους στις φωτογραφίες μου και με το να τους δίνω επιλογές νοιώθω πως τουλάχιστον έχουν λόγο στην απεικόνιση τους. Πιστεύω πως οι φωτογραφιζόμενοι αποκτούν μέσα από τις φωτογραφίες και τα κείμενα που τις συνοδεύουν τη δική τους φωνή.

- Μελετώντας τους ήρωες των ιστοριών σας, καταλαβαίνει κανείς ότι είστε ιδιαίτερα ευαίσθητη με την τρίτη ηλικία. Θέλετε να μας μιλήσετε γι’ αυτό;

Εδώ και πάλι έχει να κάνει με προσωπικές εμπειρίες, αλλά και με την προσπάθεια μου να δώσω φωνή σε εκείνους που ζουν στο περιθώριο και έχουν ξεχαστεί από την πλειοψηφία. Σε προσωπικό επίπεδο ήθελα να δώσω κάτι πίσω στους ηλικιωμένους ανθρώπους στη χώρα που ζω. Επειδή δεν μπορούσα να προσφέρω τόσα όσα θα ήθελα στους γονείς μου, γιατί δεν ήμουν στην Ελλάδα, με έναν έμμεσο τρόπο τα πρόσφερα σε κάποιους άλλους ηλικιωμένους και δεν είχε σημασία που δεν ήταν οι γονείς μου. Ίσως να ακούγεται περίεργο, αλλά για μένα αυτός ο έμμεσος τρόπος δοσίματος ήταν πολύ λυτρωτικός, με βοήθησε να επεξεργαστώ τη θλίψη της απουσίας μου από την καθημερινή ζωή των γονιών μου. Πέρα από αυτό, πάντα νοιώθω μια συγκίνηση, ένα βαθύ συναίσθημα για την τρίτη ηλικία. Ανθρώπους που κάποτε ήταν σαν και εμάς και σήμερα είναι περιθωριοποιημένοι και ξεχασμένοι ως κάτι περιττό... Το βλέπω ως αδικία και οι φωτογραφίες μου προσπαθούν κάπως να απαλύνουν αυτήν την ανισότητα.

- Όσο είσαστε στην Ελλάδα, αλλά και αργότερα στο Λονδίνο, συνεργαστήκατε με ενημερωτικά έντυπα και περιοδικά ως φωτορεπόρτερ. Επίσης, επαγγελματικά, εκτός από τη διδασκαλία, ασχολείστε με διάφορα είδη φωτογραφίας όπως διαφημιστική φωτογραφία κ.λπ. Είναι εύκολο να συνδυάσει κάποιος τη δουλειά με την προσωπική έκφραση; Χρειάζεται να δημιουργεί στεγανά ανάμεσά τους ή να επενδύει στη μεταξύ τους αλληλεπίδραση και ανατροφοδότηση;

Δύσκολη ιστορία το να συνδυάζεις τα προς το ζην με τις προσωπικές σου επιθυμίες για διερεύνηση και τον απλήρωτο χρόνο που χρειάζεσαι όταν δουλεύεις σε τέτοιες εργασίες. Πολύ δύσκολη, θα έλεγα. Συχνά στο παρελθόν, ένοιωσα πως διάλεξα το λάθος μέσο έκφρασης, αφού η καθημερινή επιβίωση όταν έχεις πενιχρά οικονομικά μέσα είναι δύσκολη. Μεγαλώνοντας, έγινα λίγο πιο σοφή και έμαθα να ζω με τα οικονομικά μου μέσα, που ουσιαστικά δεν άλλαξαν σημαντικά. Συχνά, όταν με ρωτούσαν οι μαθητές μου για το επάγγελμα του φωτογράφου, δάγκωνα τα χείλη μου για να μην τους αποτρέψω λόγω των προσωπικών μου δυνατοτήτων. Είναι λίγο άνιση η μάχη του να προσπαθείς να τα φέρεις όλα βόλτα, αλλά με τον χρόνο κερδίζεις από τις διάφορες πρακτικές που σε βοηθάνε να ελίσσεσαι, να πας παραπέρα και που τελικά σου προσφέρουν οπτικές γωνίες που ποτέ δεν έβλεπες πριν.

- Ζώντας στο εξωτερικό και διατηρώντας μια σχετική αποστασιοποίηση από τα ελληνικά πράγματα, πώς θα χαρακτηρίζατε την κατάσταση της Ελληνικής Φωτογραφίας στις μέρες μας;

Νομίζω ότι η φωτογραφία στην Ελλάδα είναι σε πάρα πολύ καλή πορεία. Υπάρχουν εξαιρετικοί φωτογράφοι, με ιδιαίτερα αξιόλογη δουλειά. Αν η χώρα μας ήταν ισχυρότερη ως παρουσία στον παγκόσμιο χάρτη, πάρα πολλοί από τους φωτογράφους αυτούς θα ήταν περισσότερο γνωστοί σε διεθνές επίπεδο. Παρόλα αυτά, πολύ συχνά βλέπουμε και ακούμε πολλούς Έλληνες φωτογράφους να δημιουργούν είτε ζουν Ελλάδα είτε εκτός συνόρων. Η πορεία τους είναι ανοδική. Κατά κάποιο τρόπο, η κρίση βοήθησε σε αυτό. Υπάρχει συνολικά μεγάλο ενδιαφέρον για την Ελλάδα και συχνά στην Αγγλία βλέπεις δημοσιεύσεις και εκθέσεις από Έλληνες φωτογράφους για τη σημερινή κατάσταση.

- Τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον από νέα παιδιά για τη φωτογραφία. Ποια συμβουλή θα τους δίνατε βάσει της εμπειρίας σας ως φωτογράφος, αλλά και ως διδάσκουσα φωτογραφία, όσον αφορά το δημιουργικό κομμάτι και τις σπουδές;

Ο επιμένων νικά είναι η πρώτη μου συμβουλή. Ποτέ μην εγκαταλείπετε, αν η φωτογραφία είναι αυτό που θέλετε να ακολουθήσετε. Όσο δύσκολο και νάναι. Η δεύτερη συμβουλή, είναι να συνδυάσετε αν είναι δυνατόν άλλους φωτογραφικούς τομείς: διδαχή, κάποιες εμπορικές δουλειές - στη δική μου περίπτωση τα τελευταία χρόνια είναι φωτογραφία δημοσίων σχέσεων (διαλέξεις, συνέδρια) - και μερικές φορές άλλα παρεμφερή καλλιτεχνικά όπως εκθέσεις ή βιβλία. Αν η φωτογραφία είναι το μοναδικό μέσο επιβίωσης, μην προσφέρετε τις φωτογραφίες σας χωρίς ανταμοιβή σε χώρους που κανονικά θα πρέπει να πληρώνουν. Το «θα δημοσιεύσουμε το όνομα σας» δεν σας εξασφαλίζει τα προς το ζην. Μη δίνετε τη δουλειά σας σε εμπορικούς χώρους/έντυπα χωρίς αμοιβή εκτός αν ‘κερδίσετε’ με κάποιο τρόπο από κάπου. Για 2 φωτογραφίες, μου πρόσφεραν 4 μέρες σε λουξ ξενοδοχείο στις Σπέτσες. Το να βγάλετε 300 φωτογραφίες για 3 μέρες διακοπών δεν είναι ανταμοιβή, είναι εκμετάλλευση. Μην πουλάτε την δουλειά σας φτηνά, αξίζετε πολύ περισσότερα απ’ ότι πιστεύετε. Αν κάποιες φορές, μερικές δουλειές που σας αναθέτουν δεν σας εκφράζουν, δείτε τις ως τρόπο για να συνεχίσετε με όλες τις υπόλοιπες που είναι σημαντικές για εσάς.

- Δουλεύετε κάποιο καινούριο project αυτή την εποχή;

Δουλεύω το project «4 Γενιές». Δυστυχώς, όχι ακριβώς όπως αρχικά το σκεφτόμουν. Όταν το ξεκίνησα, δεν ήξερα πόσο δύσκολο θα είναι να βρω οικογένειες με 4 γενιές. Επειδή ταξιδεύω για να βρω τις οικογένειες, δεν έχω τον χρόνο που θέλω για να μιλήσω στους ανθρώπους. Συχνά τις φωτογραφίες τις παίρνω πολύ βιαστικά, οι ίδιοι οι φωτογραφιζόμενοι έχουν ταξιδέψει από μακριά για να φωτογραφηθούν και δεν έχουν τον χρόνο να μου μιλήσουν. Ακριβώς το αντίθετο απ’ όλες τις προηγούμενες εργασίες μου... ακόμα δεν έχω κατασταλάξει πώς θα χειριστώ το ύφος της συγκεκριμένης δουλειάς, που έχει την αίσθηση της candid φωτογραφίας. Καταρρίπτω τις αρχές μου, που έχω ήδη αναφέρει σε προηγούμενη ερώτηση. ‘Κομπιάζω’ σε αυτήν την καινούργια για μένα πρακτική. Μου θέτει νέα ερωτηματικά για τη σχέση μου με τους φωτογραφιζόμενους και για το πώς θα συνεχίσω με ‘ανορθόδοξες’ για μένα πρακτικές...